Concello de Lousame    

SAN XUSTO DE TOXOSOUTOS

Situación     Mosteiro de San Xusto de Toxosoutos
    
       Consta dos seguíntes núcleos de poboación: Bargo, Fontefría, Madeiro, Sabugueiro, San Xusto e Sedofeito.
       Esta é a parroquia máis septentrional do Concello.
       Limita polo norte con Brión, polo sur coas parroquias de Lesende e Vilacoba, polo este con terras de Rois, e polo oeste con Noia.
      É esta parroquia na que as suas terras teñen a maior altitude, situándose a parte máis baixa, por riba dos 200 m.s.n.m. O Costoira e Pena de Ferro, que son os puntos máis altos, chegan a acadar os 532 m. Tódalas aldeas se ubican por riba dos 300 m., e están emprazadas procurando buscar as beiras do río San Xusto, que nace máis arriba de Fontefría, a 430m de altitude, cota na que se sitúan tamén Sabugueiro e Bargo.
      A maior parte de San Xusto está adicada a monte baixo, e no que se refire ós cultivos predominan as praderías, polo que se deduce a maior importancia da gandeiría con respecto á agricultura. Outro elemento favorecedor da gandeiría, é a dureza do clima xunto coa escasa fertilidade das terras. Pese a estas duras condicións xeográficas, esta parroquia é a millor comunicada, se temos en conta que a estrada de maior entidade do Concello atravesa por ela seguindo o trazado do río San Xusto, a AC-543, que comunica Noia con Santiago.
       No que atinxe á historia, nas terras de San Xusto tivo lugar un feito de gran relevancia ó longo de toda a Idade Media, como é a construcción do Mosteiro bieito de San Xusto, as súas ruinas podense hoxe observar ó pé dunha fervenza no río do mesmo nome. Formando parte do entorno do antigo mosteiro está a Igrexa parroquial.